Film Zevkimiz Kişiliğimiz Hakkında Ne Söyler?
Bir akşam “ne izlesek?” diye menüde gezinirken fark etmişsinizdir: Bazı türler bize “evet” dedirtir, bazıları daha afişini görür görmez “hayır” dedirtir. Bu sadece alışkanlık ya da moda meselesi değil; psikoloji tarafında film ve eğlence tercihlerini, kişilik, duygu düzenleme ve sosyal ihtiyaçlar üzerinden okuyan bir literatür var.
Mini özet: Film seçimi çoğu zaman “boş zaman” değil, iç ihtiyaçlarımızı karşılayan bir tercih gibi çalışıyor.
Zevk listesi değil, ihtiyaç haritası: 5 eğlence profili
Geniş bir eğlence yelpazesine (müzik, TV, film, kitap vb.) bakan kapsamlı bir çalışma, tercihlerimizin beş ana boyutta kümelendiğini gösteriyor: Communal (paylaşımsal/sıcak), Aesthetic (estetik/sanatsal), Dark (karanlık), Thrilling (heyecan), Cerebral (zihinsel/entelektüel). Üstelik bu boyutlar, demografi ve kişilikle ilişkili kalıplar gösteriyor; kişilik değişkenleri, demografiye ek olarak tercihlerin bir kısmını açıklıyor.
Bu çerçeveyi sinemaya uyarlarsak:
Paylaşımsal (Communal): “İnsan hikâyesi”, ilişki, sıcaklık. (Romantik komedi, aile filmleri, duygusal dramlar)
Estetik (Aesthetic): “Sinemayı sinema yapan şeyler” — biçim, atmosfer, sanat duygusu. (Arthouse, festival filmleri, görsel dili güçlü yapımlar)
Karanlık (Dark): Rahatsız edici olanla yüzleşme, gölge taraf. (Horror, psikolojik gerilim, noir)
Heyecan (Thrilling): Adrenalin, tempo, risk. (Aksiyon, macera, suç-gerilim)
Zihinsel (Cerebral): Düşündürme, fikir, merak. (Bilimkurgu, gizem, belgesel, “beyin yakan” senaryolar)
Mini özet: Tür seçimi çoğu zaman “hangi hikâyeyi seviyorum?”dan önce “hangi duyguyu/deneyimi arıyorum?” sorusuna yanıt veriyor.
Kişilikle bağ: “Big Five” ve türler
Kişilik psikolojisinde sık kullanılan Big Five (Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk, Duygusal Dengesizlik/Neuroticism, Deneyime Açıklık) ile film türleri arasında ilişki arayan çalışmalar var.
Örneğin bir çalışma (300 üniversite öğrencisi), öğrencilerin tür tercihleri ile Big Five boyutları arasında istatistiksel ilişkiler rapor ediyor; bazı türlerde anlamlı korelasyonlar bulunurken “her şey her şeyle ilişkili” gibi bir tablo da çıkmıyor. Çalışma ayrıca bulguların genellenmesi için daha fazla araştırma gerektiğini açıkça vurguluyor.
Türkiye örneklemli bir diğer araştırma da film türü tercihleri ile Big Five kişilik boyutları arasında ilişkiler bulduğunu rapor ediyor (çalışma çerçevesi ve bulgu özeti düzeyinde).
Burada kritik nokta şu: Bu tür çalışmalar neden–sonuç kanıtlamaz; daha çok “bazı kişilik eğilimleri bazı türlerle daha sık yan yana geliyor” der.
Mini özet: Araştırmalar film türü tercihleriyle kişilik arasında ilişki olabileceğini söylüyor, ama bunu “kesin kişilik teşhisi” gibi okumamak gerekiyor.
Stereotipler: “Erkekler aksiyon sever” doğru mu?
Bir başka ilginç hat: Toplumun “kim hangi türü sever?” stereotipleri ile gerçek tercihlerin kıyaslanması.
Bu konuda yapılan bir çalışma, 17 tür üzerinden iki şey buluyor:
Türlerin çoğunda cinsiyete dair stereotipler var (17 türün 15’inde).
Gerçek tercih farkları da çoğu türde görülüyor (17 türün 11’inde).
Ama asıl vurucu sonuç: Stereotipler genellikle yön olarak doğru, fakat etki büyüklüğünü abartma eğiliminde (17 türün 10’unda farkı olduğundan büyük tahmin ediyoruz).
Mini özet: “Kim ne sever” kalıpları tamamen uydurma değil; fakat farkları çoğu zaman olduğundan büyük görüyoruz.
Kendi zevkini okumak için 3 pratik soru
Bu bölümün ana fikrini günlük hayata indirmek için, bir sonraki film seçiminizde kendinize şu üç soruyu sorabilirsiniz:
Bugün hangi duyguya ihtiyacım var? (sakinlik mi, heyecan mı, derin düşünme mi?)
Yalnız mı izleyeceğim, birlikte mi? (paylaşımsal boyut tercihi değiştirir)
Risk toleransım ne durumda? (karanlık/gerilim seven biri bile “bugün kaldırmam” diyebilir)
Bu üç soru, “ben şu türü severim” etiketinden daha gerçekçi bir içgörü verir.
Mini özet: Tür tercihi sabit bir etiket değil; ruh hâli ve bağlamla birlikte çalışan bir seçim mekanizması.
Kaynak Notu
- Rentfrow, P. J., Goldberg, L. R., & Zilca, R. (2011). Listening, Watching, and Reading: The Structure and Correlates of Entertainment Preferences. Journal of Personality, 79(2). https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2010.00662.x
- Wühr, P., Lange, B. P., & Schwarz, S. (2017). Tears or Fears? Comparing Gender Stereotypes about Movie Preferences to Actual Preferences. Frontiers in Psychology, 8:428. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00428
- Menon, A. S., Chaitra M. S., Naidu, S., & Chowdary, N. D. (2025). Association Between One’s Preferred Film Genres and Personality Traits: A Cross-Sectional Study. Cureus, 17(5): e84683. https://doi.org/10.7759/cureus.84683
- Kıyak, S., & Seki, T. (2024). Film genre preferences and Big Five personality traits. https://doi.org/10.52911/itall.1775813-5203059
Yorumlar
Yorum Gönder